Taalweetje

één keer is genoeg

Vorige week kwam een goede vriendin bij mij eten. Nog voordat de quiche was aangesneden, pakte ze er een brief bij die ze hardop voorlas. Al snel bleek dat dit niet zomaar een brief was. Het ziekenhuis waar zij al twee jaar werkzaam is, heeft haar de mogelijke kans geboden zich verder te specialiseren in haar vakgebied. Ze zal een betere medische arts worden als ze zich laat overplaatsen naar een ziekenhuis in het buitenland. Een geweldige kans! Als ze de wederzijdse overeenkomst tekent, wordt ze over twee maanden al overgeplaatst. Ze kan deze keuze dus niet tot later uitstellen. De hele avond hebben we er samen over gepraat, waarbij we de voorwaarden van de arbeidsovereenkomst steeds opnieuw herhaalden. Uiteindelijk hakte mijn vriendin de knoop door; ze gaat de uitdaging aan! Ze tekende het contract aan de eettafel, waarna we proostten op haar nieuwe aanwinst.

Met dit verhaal wil ik een taalkundig fenomeen uitleggen. Weet jij welke? Is je tijdens het lezen iets taalkundigs opgevallen? Ik help je even op weg: pleonasme. Wat is dat ook alweer? Ik leg het je uit.

Pleonasme

Een pleonasme is een stijlfiguur waarbij een eigenschap van een woord door een ander woord expliciet wordt benadrukt. Denk hierbij aan het groene gras, de ronde cirkel, de houten boomstam en de witte sneeuw. Heb je wel eens blauw gras, een vierkante cirkel, een metalen boomstam en paarse sneeuw gezien?

In het verhaal over de arts en haar nieuwe uitdaging, komt ook een aantal pleonasmen voor. Hieronder presenteer ik ze met bijbehorende uitleg waarom het pleonasmen betreffen

Hardop voorlezen

Heb je ooit een brief voorgelezen waarbij je je stem niet gebruikte? Het werkwoord voorlezen betekent hardop lezen. Een brief hardop voorlezen is dus een pleonasme, omdat het woord voorlezen al aangeeft dat dit hardop gebeurt

Mogelijke kans

Heb je ooit een onmogelijke kans gekregen? Het zelfstandig naamwoord kans betekent de mogelijkheid dat iets gebeurt. Een mogelijke kans is dus een pleonasme, omdat het woord kans al aangeeft dat zich een mogelijkheid voordoet.

Medische arts

Heb je ooit een niet-medische arts ontmoet? Het zelfstandig naamwoord arts betekent een persoon die gerechtigd is de geneeskunde te beoefenen. Een medische arts is dus een pleonasme, omdat het woord arts al aangeeft dat ze zich met medische zaken bezighoudt.

Wederzijdse overeenkomst

Heb je ooit een niet-wederzijdse overeenkomst getekend? Het zelfstandig naamwoord overeenkomst betekent een verklaring waarin wederzijdse verplichtingen worden aangegaan of beëindigd. Een wederzijdse overeenkomst is dus een pleonasme, omdat het woord overeenkomst al aangeeft dat er sprake is van wederzijdsheid.

Tot later uitstellen

Heb je ooit een keuze tot gisteren uitgesteld? Het werkwoord uitstellen betekent iets verschuiven naar een later tijdstip. Een keuze tot later uitstellen is dus een pleonasme, omdat het woord uitstellen al aangeeft dat iets op een later tijdstip zal gebeuren.

Opnieuw herhalen

Heb je ooit iets herhaald dat je nog niet eerder had gedaan? Het werkwoord herhalen betekent iets opnieuw doen. Iets opnieuw herhalen is dus een pleonasme, omdat het woord herhalen al aangeeft dat iets opnieuw zal gebeuren.        

Nieuwe aanwinst

Heb je ooit een oude aanwinst gezien? Het zelfstandig naamwoord aanwinst betekent iets nieuws dat erbij komt. Een nieuwe aanwinst is dus een pleonasme, omdat het woord aanwinst al aangeeft dat iets nieuw is.

Stijlfout of stijlfiguur?

Het stijlfiguur pleonasme heeft, zoals ik met bovenstaande voorbeelden geïllustreerd heb, betrekking op het gebruiken van meer woorden dan nodig is. Vaak komt een pleonasme als stijlfout voor, omdat de spreker of auteur niet doorheeft dat hij overbodige woorden gebruikt.

Soms wordt een pleonasme echter bewust toegepast als stijlfiguur om ergens extra nadruk op te leggen of om een bepaald gevoel te versterken. Zo kan witte sneeuw als stijlfiguur fungeren wanneer de spreker of auteur wil benadrukken dat er sprake is van verse sneeuw. Sneeuw die al een aantal dagen ligt, heeft meestal geen mooie witte kleur meer. En een ronde cirkel kan als stijlfiguur fungeren wanneer de spreker of auteur wil benadrukken dat de peuter na uren oefenen eindelijk een mooie cirkel heeft getekend.

Of een pleonasme de stempel stijlfiguur of stijlfout krijgt, hangt dus af van de context waarin deze voorkomt.

Teksten

Met goed leesbare, foutloze teksten kom je professioneel over op jouw klanten. Laat jouw teksten daarom door mij (her)schrijven of checken op grammatica en taalregels.

Websites

Voorzie jouw onderneming van een website met een professioneel ontwerp, dat eenvoudig zelf te onderhouden is. Laat jouw website door mij ontwerpen.